BIOANIZTASUNETIK

Bizitza akatsez osaturiko bide luzea da, akatsetatik ikasten dugu, akats bat zuzentzeko bestea egiten dugu, neure irakasle batek zioen bezala “materia batean burutu daitezkeen akats guztiak egin ostean bihurtuko zara materia horretan espezialista” eta sarritan, akats handienen ostean jaiotzen dira ideiarik onenak… eboluzioan bezala!

Bizitzaren lehen hastapen haietan, bakteria klonikoen zopa hartan, gure sorlekuan, akats baten ondorioz sortu zen nukleodun zelula eta beste akats ugariren ostean milaka zelula mota ezberdin sortu ziren. Geneetan pilaturiko akatsen ondorioz izaki konplexuagoak eratu ziren, lurra kolonizatzeraino, zuhaitzetara igotzeraino, zuhatzetik jeisteraino eta bi oinen gainean dabilen tximino arraroa agertzeraino.

Eboluzioa beraz, elkarren segidan egindako akats multzo desordenatu bat da. Ba al dago ordea akats hoien zantzurik? Bai. Gaixotasun genetikoak deritzogu. Milaka gaixotasun genetiko daude gizakiaren geneetan, gehienak zoritxarrekoak, baina badago bat nahiko bitxia dena eta berataz hitzegingo dizuet: DALTONISMOA.

Gaixotasun genetiko hau gehienbat gizonetan ematen da, gaixoak berebiziko zailtasunak ditu koloreak bereizten, batez ere gorria eta berdea, bere begietako zenbait errezeptoreek ez baitute proteina konkretu bat ekoizten. Pertsonalki daltoniko bat ezagutzeko aukera eduki nuen eta oso pasadizo xelebrea kontatu zidan, Jokinek.

“genetikaren legeengatik Jokinen aitona ere erabateko daltonikoa zen, Jokinen familiak bazekien datu hau baina ez zekiena zen, 4 urteko Jokin txikia ere daltonikoa zela. Aitona tomateak biltzera joan zen egun batean eta amonak Jokin ere bidali zuen aitonari laguntzera (tomate gorriak aukeratzen laguntzera), baina aiton ilobek izugarritako baldekada tomate bildu omen zuten, guztiak berde-berdeak”

Zorionez Jokin ez zen fruitu helduak jaten elikatzen zen tximu bat, zeren hau horrela izan balitz, bere aitona gosez hilko zen, ez zuen kumerik edukiko eta Jokin eta bere familia (eta beraien geneak) ez ziren bizitzaren lege zorrotzetaik libratuko.

Eboluzioa akts mordoen produktua den arren, zenbaitetan akatsak oso garesti ordaintzen dira.

Daltonismoaren TEST bat. Frogatu zuen akats ebolutiboa!

Zein zenba,ki ikusten du ene irakurle fidelak?

8 = ez daukazu daltonismoaren akatsa ebolutioboa, ufff!
3 = eboluzioak akats bat egin du zure genoman

Txintxarrisferako Ardiki Mapping Party-a ospatzear dagoen honetan, blog xume honek Software librea eta bioaniztasunaren arteko fusio bat egin nahi du post honetan.

Ene irakurle fidel eta libreek jakingo dute software librea eta ez-librearen artean bereizten. Sarritan topatzen ditugu programa garestiak eta bere homologo libreak, gehienetan ordaindutakoa bezain onak edo obea izan daitezkeenak. Hauetako bat dugu ARCVIEW eta bere homologo librea: KOSMO.

Bi programa hauek, kartografiak egiteko erabiltzen dira. Biologo zoriontxu eta suertedunenak, mendi, baso eta errekak lagintzen (muestreatzen) ibiltzen dira. Garrantzitsua da lagin edo muestra bakoitza NON eta NOIZ hartu den jakitea, gerorako datuen interpretazioa egiteko. Kartografiako programa hauetan, mendian topatutako datuak sartzen ditugu, programa honek datu hauek mapa baten gainean kokatzen ditu, honela, begirada bizkor batean, gure laginketaren ikuspuntu orokor bat izaten dugu. Experientziagatik diotzuet, OSO baliagarria dela, landaredi mapak egiteko, animali baten bizi eremuak markatzeko, espezieen arteko elkarrekintzak ikusteko…

Arcview eta Kosmo programak konparatzen baditugu, ia klonak dira, baina Kosmo doakoa da, beti berritzen ari da (software librearen aldeko aktibistei esker) eta edozein duda segituan argitzen dizute. Programa honekin, gure etxetik bi pausotara dauden landaredien mapak egin ahal ditug, gure etxetik bi pausotara dagoen azkonarraren kaka egiteko lekuak markatu ahal ditugu, gure etxetik bi pausotara bioaniztasunez beteta dauden inguruneak erakutsi ahal ditugu.

Ausartu zaitez KOSMO-rekin!!!! Eta partekatu zure ikerketa LIBREAK!

Klikatu hemen.

Betidanik izan du gizakiak hegan egiteko gogoa, nork ez du inoiz amestu hegan dabilela? Baina eboluzioaren esku ahaltsuak ez digu dohai hori eman eta gizakiok, nahiz eta ebolutiboki egitura harrigarri asko ditugun, ez dugu hegan egiteko kapazitatea, lastima!

Baina ene irakurle fidelok, gaurkoan blog honetan gizaki hegalari bat diseinatuko dugu. Gizaki arrunt bat hartu, modifikazio batzuk egin eta gizaki hegalari bat eraikiko dugu. Agian ez da hegalari ona izango baina metro batzuk hegaldatzeko behar duen minimo batzuk emango dizkiogu. Hasi gaitezen.

Experimentu honetako gizaki hau, gutako edozein izan daiteke. Modu estandar batean, ondoko ezaugarriak ditu.
Pisua = 80kg
Altuera = 1.80m

Gizaki altu eta nahiko argala, hasteko material bikaina. Lehenik eta behin hegalak ipiniko dizkiogu. Ene irakurle fidelak aingeruetaz pentsatzen ariko dira, baina bizkarrean hegal pare bat ipintzeak, konplexutasuna handitu dezake (soin adar berriak, hezur berriak, muskulu berriak…) zergatik ez dagoena erabili? Saguzarren antzera, gizaki honi, atzamarretako hezurrak (falangeak) metroterdira luzatuko dizkiogu. Ostean, hatz arteko azala luzatuko diogu, hau izango da hegan egiteko egitura zabala (hegalen antzera).

Behin hegan egiteko organoak ipini ostean, pisu apur bat kenduko diogu. Horretarako, hezurren dentsitatea minimora jeitsiko dugu eta hau gutxi balitz, hezur barruak hairez beteko ditugu, honek pisua arinduko du eta airean maniobrabilitatea obetu.

Azkenik, hegaldia maneiatzeko “isatsa” ipiniko diogu. Isats bat ipini ordez, hankak erabiliko ditugu. Bi ankak azalezko beste egitura zabal batez elkartu egingo ditugu, lurean ibiltzeko oztopo bat izango den arren, azal hau gora edo behera mugituz hegaldia kontrola genezake.

Hegan egitean energia kostu handia du, batez ere hegan egiten hastea. Beraz gizaki hegalari honek, hegazti handiek bezala, hegaldatzeko gorantzko korronteak aprobetxatu beharko lituzke, handiegia baita hegaldatzeko. Eta bukatzeko, beste birika bat ipiniko diogu, energia gehiago har dezan eta altuera handiagoetan hegan egin (oxigeno eskasia konpentsatzeko).

Itxura nahiko arraroa izango luke, baina hegan egin ahal du!

Iñork iradokizunenbat baluke, idatzi lasai!

Ene irakurle fidelen artean, ekologiafiloren bat (euskaltzaindiak onartuko ote du hitz berri hau?) baldin badago, onezkero ileei tiraka ari da. Gure gizarte modernoaren dogma : BIRZIKLATZEA EKOLOGIKOA DA pikutara bora behar ote du egunero 5 bisitara irsten ez den blog xume honek? Ba… intentzio on guztiarekin, baina, bai!

Gure bizi maila ekologikoagoa egin nahi badugu 3R-ak betetzea beharrezkoa dugu, jerarkia hau jarraituz:
1-Reduce (gutxitu)
2-Reutilization (berrerabili)
3-Recycling (birziklatu)

Supermerkatu batera joan eta produktu bat erosten dugu, superproduktu hau normalean superempaketaturik egoten da, kontsumitu ostean, produktu honen ontzia zaborra bihurtzen da. 3R-ak jarraitzen baditugu “zabor” honi bizia luza ahal genioke.

Lehen R-ak gutxiagotzeko esan nahi digu, produktu bere, ontzi txikiago batean edo “granel” forman eros badezakegu, obe.

Bigarren R-ak berrerabiltzea aholkatzen digu, ontziari beste erabilera bat emanez.

Eta hirugarren R-ak birziklatzeko esaten digu, hau da sarritan egiten duguna, baina 3.postua du jerarkia ekologiko honetan.

Ondorioz, ez pentsa plastikozko ontzi bat birziklapen-ontzira botatzean ingurumenari izugarrizko onura egiten diogula, ekologikoak garela, natura zaintzen dugula.Gogoratu: birziklaia azken aukera da, ez lehenengoa!

Supermerkatuetan haragien atalean ikusi besterik ez da, EKO edo NATUR etiketa duten haragiak garestiagoak dira, noski, itxura “obea” dutela dirudi, baina garestiagoak dira, zergatik ote?

Erantzunez beteriko blog honek, bere irakurle fidelei oilasko granja baterako bidaia imaginario bat egitera gonbidatzen diete. Imaginatu oilasko granja ez ekologiko bat. Milaka oilasko elkarren ondoan, kaiolatan geldirik, jan eta arrautzak erruten. Orain imaginatu EKOgranja bat: oilaskoak larre batean, korrika, saltoka, mokoka, lurreko zizare eta artoa janez… oilo zoriontsuak!

Oilo batek normalean, 6-7 hilabete behar ditu hazten (datua zeharo intuitiboa da, inork datu zehatza baldin badaki esan dezala lasai). Baina zerk egiten du oiloa haztea? Ikus dezagun formula matematiko simple batekin.

HAZKUNTZA (gorputzean metatuko den energia) = JANDAKO ENERGIA - GASTATUTAKO ENERGIA

Zenbat eta gehiago jan eta energia gutxiago gastatuz, hau da, jan eta egon, oiloak energia gehiago metatuko du bere gorputzean, gizendu eta lehenago haziko da, 4-5 hilabete.

Irudia: oilaskoen erregea eta bere itzultzailea G-18ko azken bileran.

Granja arruntetan, oiloaren bizia, jan (janaria behartuta sartuz) eta egotea da (kaiola barruan), hau da, ahal duten energia gehiena sartu eta ahal duten energia gutxiena gastatuz.

Granja ekologikoan ordea, oiloak nahi duena jaten du (ez dago behartua) eta energi gastua handiagoa du (aske ibiltzen da belardian), honela energia gutxiago metatzen du gorputzean eta gehiago kostatzen zaioa haztea 6-7 hilabete.

Gauzak honela argi ikusten da, granja ekoligkoetan gehiago kostatzen dela oiloak haztea, beraz, hauen haragia garestiagoa izan ohi da. Bestalde ordea, oilo ekologikoen muskuluak (haragia) sendoagoak dira, egiten duten ariketagatik eta ematen zaien artoak (ez pentsuak) itxurahoriagoa ematen die, baita zapore obea ere.

Kalitatea ala kantitatea? Zeuk ikusi!

Birus ia ikustezin batek aztoratu du mundua, gripe arruntak mutazio bat jasan du eta pixka bat hilkorragoa egin da. Prentsan eta telebistan, beste planeta bateko fenomea balitz bezala diote: “birus honek, gizakia, txerria eta hegaztien DNA dauka!” Super birusa ote? Nola egin du birus batek, alako azañarik?

Ba oso erraza… DNA lapurtuz! Eta hau ez da beste muinduko albiste bat, birusek izan ere, abilezi handia dute beste DNAk ostu eta erabiltzeko.

Baina zer da BIRUS bat? Oso erraza. DNA zati bat, non kanpo kapsula proteiko batez estalia dagoena. Soilik hori. Ahin da simplea, zeren ez da bizidun bezala klasifikatzen, zergatik? Ba lehenik ez duelako “jaten” eta bigarren ez delako bera bakarrik ugaltzen, “laguntzatxoa” behar du.

Irudia: birus baten bizi zikloa (recursos.cnice.mec.es)

Birusek zelulak erasotzen dituzte. Zelulen gainean ipintzen dira, horretarako dituzten “ankatxo” batzuekin. Ostean, beraien barneko DNA zelulan barnean txertatzen dute. Birus DNA honek zelularen barneko “tresneria” (entzimak) bere onurarako erabiltzen ditu, birus DNAren kopia ugari eta kanpo-kapsulak eraikiz, eta dena musutruk!

Behin, zelula infektatua DNA biriko kopia ugari eta kanpo kapsulaz betetzen denean, DNA birikoa kapsuletara sartzen da eta zelula infektatu koittadua lehertzen du, milaka birus berri zabalduz eta zikloa berriz hasiz, INFEKZIOA martxan dago.

Zenbaitetan, DNA birikoarekin batera, zelularen DNA zatitxoak ere kapsuletara sartzen dira, horregatik A gripearen birusak beste izaki bizidunen DNA zatitxoak dauzka, bere historia infekziosoan zehar bildu dituenak.

Eta ez dauka beste misteriorik.

Eta lasai, A gripeak baino jende gehiago hiltzen dute larunbat gauen autoek.

Izan osasuntsu!

Onddoak, atsegin ditut. Batez ere zartaginan arraultza pare batekin eginiko tortilan igeri daudenean. Biltzea ere atsegin dut, baina es dut atsegin basoan barneratzen naizenean lurrera begira ibiltzea. Baina zihur nago, blog honen eguneroko 5 irakurleen artean, onddozaleak badaudela.

Ene irakurle fidela, onddoetan aditua zarelakoan bazaude, irakurri ongi ondorengo post hau, zeren seguruenik zure onddoziklopediak ez baitu edukiko ondoko informazio hau.

Zer da onddo bat? Izaki bizidun bat da, noski! FUNGI erreinuan (onddoen erreinuan) dago klasifikatua. Ez baita landare bat (ez du eguzki energia erabiltzen) eta ez da animalia bat. Baina harrigarri dirudien arren, intsektuen kanpo eskeletoan agertzen den konposatu berezi bat du (kitina) eta beraren itxura landare batena da, animali-landare hibrido bat ote?????

Zartagian jaten duguna, onddoaren “fruitua” da. Onddoaren gorputza, lurpean joaten da, soka itxurako egiturak dauzka (hifak), non, mizelio deritzon zirkuluak osatzen dituzte. Zirkulu honen zentroan dago onddoaren “hasiera” eta zirkuluaren kanporantza hazten da. “Fruituan” (landareetan bezala), aldiz, ugal zelulak daude.

Irudia: onddo baten “fruituaren” barne egitura, bere ugal zelulekin eta hifekin.

Onddoek materia organikoa jaten dute, armiarmen antzera kanpo-liseriketa (entzimak gorputzetik elikagaiaren gainera isuriz) burutzen dute, horregatik ez dute argirik behar, baina bai hezetasun maila handiak.

Onddoen mundu izkutua, hau ba ote zekien “Udazkeneko loreak” programako aurkezleak?

Gainka egin, txortan egin… izen asko ditu post honen protagonistak. Beraz, sensibilitate katoliko apostoliko berezikoak bazarete edo 18 urte baino gutxiago badituzue, ez jarraitu irakurtzen.

Jarraitzea erabaki duzunez (ene irakurle fidelak)… aurrera!

Tonuz igotako zentzuaz gain, kopulazioa lurraren konkistarako BEHARREZKO tresna bat izan zen.

Irudia: euli bat besteari masajea bat ematen (www.galeriade.com)

Bi izakik kopulazioa egitean, arraren gametoak (espermatozoideak) emearen barnera sartzen dira eta bertan emearen gametoekin (obuluekin) elkartu, ernaldu eta zigotoa eta osteko izaki bizidun berria emango dute. Hau burutzeko ordea, kopula egiteko GOGOAZ gain (nik uste hau egon ohi dela…) ingurune urtar bat behar da gametoak igeri egin dezaten.

Uretan bizi diren izakiek, ez dute kopularen beharrik (trixtea arrainen bizia) inguruan ur likidoa dute eta gametoak bertara askatzen dituzte arrek zein emeek. Gametoak beraien ingurunean igeri egin ahal dute. Hau ezinezkoa zaie inguru lurtarrean bizi diren izakiei (gametoek ez dauzkate ankarik) eta beharrezkoa da kopula bidezko gametoen elkarketa.

Lehen lur konkistatzaileek, gametoak uretan askatzen zituzten, beraz urarekiko dependentzia “sexuala” handia zen, baina kopula asmatu ostean, urik gabe ernal zitezkeen.

Konnotazioa sexualak alde batera utzita, benetako asmakizun ebolutiboa izan zen kopula. Inoiz eman al zeniozuen ikuspuntu hau gai joni? Nik uste ezetz…

Oharra:
Ikusirik lehiaketek duten arrakasta zenbait blogetan , bianiztasunetik blogean, SARIRIK GABEKO LEHIAKETA egingo dugu!

SARIRIK GABEKO LEHAKETA

Galdera: esan dugu, inguru urtarrean bizi diren izakiek ez dutela kopularen beharrik, baina bada animalia talde berezi eta benetan liluragarria, kopula uretan egiten duena… zein taldetaz ari gara? Zein da uretan kopula egitearen arrazoia talde honetan?

Izan ongi eta animatu parte hartzera!

Aurreko asteAN mikroorganismoak edukitako arrakasta ikusita eta ene irakurle fidelak ongi tratatu behar direla jakinda, aste hontako post-a ere mikroorganismoei burzkoa da… marketin!

Gaurkoan egunero jaten dugun yogurt-a izango dugu aipagai eta batez ere, hainbeste egur ematen diguten ACTIMEL santu horretaz hitzegingo dugu.

Zer egiten du ezberdin, yogurt bat Actimel batengatik? DANONEko produkzio buruak segituan esango liguke: “osasungarriagoa da”, DANONEk ordaindu dion zientzialari mertzenario batek: “L. Casei inmunitas dauka” esango luke eta DANONEk ordaindutako sasimediku batek: “gorputzeko defentsak obetzen ditu” erantzungo luke.

Bain a blog hau ez dago DANONEk patrozinatua (ezta nahi ere) eta beraz… dudan ipiniko ditugu, bai ACTIMEL eta bai L. Casei Inmunitas.

Irudia: ACTIMEL kuadrilla bat aberri egunean desfilatzen.

Yogurt bat egiteko bakteriak behar dira, esneari konposizioa aldatu eta yogurt bihurtzeko. Hau, Lactobacillus-ek egiten dute eta hauetarikoa da L.Casei Inmunitas (iada konturatuko zinenten “L.” horrek Lactobacillus esan nahi duela). Beraz yogurt GUZTIEK (bai… guztiek) dute L. Casei Inmunitas, ACTIMELak 4 aldiz gehiago ditu ordea! Bere prezioa bezalaxe! Beraz gorputzera yogurt arrunt batean baino 4 aldiz dosi gehiago lactobacillus iresten ditugu ACTIMEL batean. Yogurt-a irenstean, urdaileko azidoek L. Casei Inmunitak liseritzen dituzte, gorputzaren barrenera berauen SOILIK %0.1-a absorbituz.

Giza gorputzean BADAUDE Lactobacillus-ak soberan, hesteetan eta emakumeetan esklusiboa dena… baginan! Beraz ez da beharrezkoa gehiago irenstea. Eta irentsita ere %0.1-a soilik barneratzen dugu. Bestalde, “mejoran tus defensas” esatea erokeria bat da, izan ere “defentsa” horiek sistema inmunologikoaren ardura dira eta Lactobacillus-ak soilik hesteetako liseriketan parte hartzen dute.

EZ JAN ACTIMELIK, JAN YOGURT ARRUNTA, MERKEAGOA DA ETA!

Gizakiaren asmakizunik bikainena gurpila izan omen zela diote batzuek, beste batzuek matematika eta badira, sua izan zela diotenak. Baina Ekainaren lehen egun honetan, ene irakurle fidelok, gizakiaren asmakizunik garrantzitsuenaren jakitun izango zarete. Asmakizun honekin izakiak hegan egin zuen, komunikazioak obetu ziren eta bikotekidea bilatzen lagundu zuen, ez ez, ez naiz internet-az ari, ALKOHOLAz baizik.

Alkoholak hegan egin arazten digu, elkar komunikatzea erraztu eta oso gutxitan gertatzen den arren… bikotekidea bilatzen lagundu, beno! Bilatzen edo… baten batengana arrimatzeko bi potro ateratzen dizkigu.

Baina nola sortu zen alkohola? Nork egiten du? Zer gertatzen da ardo kupelen barruan, mahats zuku gozoa sartu eta denbora batera, ardo bikainak ateratzeko?

Kupelaren barruan badaude langile ñimiño batzuk, hain ñimiñoak zeren ez direnak ikusten: MIKROORGANISMOAK!

Irudia: Mikroorganismoa bat kupeletik ateratzen (www.kupela.com)

Hauek ere bizidunak dira, simpleagoak, baina bizidunak. Eta noski, bizidun oro bezala, jan egin behar dute. Mikroorganismoek ordea dieta oso bariatua izan ohi dute, dagoenean dagoena jan eta kitto! Guk mahatsa zanpatu ostean, mikroorganismoei azukreak ematen dizkiegu jateko, azukreek energia asko dute (horregatik gustatzen zaie hainbeste umeei), mikroorganismoek OXIGENOA hartu eta azukreekin nahastu ostean energia ugari lortzen dute (azukrea “erre” egiten dute, animaliek bezala), ondakin modura CO2 eta ura (H2O) sortuz. Modu honetara hazi eta ugaldu egiten dira, bizitza idiliko bat eramanez!

Gizakiak ordea, kupelarekin tranpatxo bat egiten die mikroorganismoei: OXIGENOA KENTZEN DIE kupela estaliz. Eta hemen hasten da festa! Oxigenorik ezean azukreak ezin dira “erre”, beste modu batetara jan beharra daude, eta mikroorganismoak adituak dira horretan! Azukreari oxigenoa nahastu beharrean, konposatu kimiko organiko bat nahasten die (azido laktikoa) eta honela energia lortuz (oxigenoarekin nahastean baino gutxiago, baina energia azken finean!). Erreakzio kimiko hau egitean ONDAKINAK sortzen dira eta ondakin miragarri hauetako bat da… bai! Asmatu duzu! ALKOHOLA edo bere izen zientifikoa: ETANOLa.

Beraz, alkoholdun edari bat egiteko behar duguna da… zuku bat (azukreak), kupel hermetiko bat eta mikroorganismoak.

Eta zer gertatzen da alkohola edaten dugunean? Hori hurrengo post-ean!!!!!