BIOANIZTASUNETIK

Gainka egin, txortan egin… izen asko ditu post honen protagonistak. Beraz, sensibilitate katoliko apostoliko berezikoak bazarete edo 18 urte baino gutxiago badituzue, ez jarraitu irakurtzen.

Jarraitzea erabaki duzunez (ene irakurle fidelak)… aurrera!

Tonuz igotako zentzuaz gain, kopulazioa lurraren konkistarako BEHARREZKO tresna bat izan zen.

Irudia: euli bat besteari masajea bat ematen (www.galeriade.com)

Bi izakik kopulazioa egitean, arraren gametoak (espermatozoideak) emearen barnera sartzen dira eta bertan emearen gametoekin (obuluekin) elkartu, ernaldu eta zigotoa eta osteko izaki bizidun berria emango dute. Hau burutzeko ordea, kopula egiteko GOGOAZ gain (nik uste hau egon ohi dela…) ingurune urtar bat behar da gametoak igeri egin dezaten.

Uretan bizi diren izakiek, ez dute kopularen beharrik (trixtea arrainen bizia) inguruan ur likidoa dute eta gametoak bertara askatzen dituzte arrek zein emeek. Gametoak beraien ingurunean igeri egin ahal dute. Hau ezinezkoa zaie inguru lurtarrean bizi diren izakiei (gametoek ez dauzkate ankarik) eta beharrezkoa da kopula bidezko gametoen elkarketa.

Lehen lur konkistatzaileek, gametoak uretan askatzen zituzten, beraz urarekiko dependentzia “sexuala” handia zen, baina kopula asmatu ostean, urik gabe ernal zitezkeen.

Konnotazioa sexualak alde batera utzita, benetako asmakizun ebolutiboa izan zen kopula. Inoiz eman al zeniozuen ikuspuntu hau gai joni? Nik uste ezetz…

Oharra:
Ikusirik lehiaketek duten arrakasta zenbait blogetan , bianiztasunetik blogean, SARIRIK GABEKO LEHIAKETA egingo dugu!

SARIRIK GABEKO LEHAKETA

Galdera: esan dugu, inguru urtarrean bizi diren izakiek ez dutela kopularen beharrik, baina bada animalia talde berezi eta benetan liluragarria, kopula uretan egiten duena… zein taldetaz ari gara? Zein da uretan kopula egitearen arrazoia talde honetan?

Izan ongi eta animatu parte hartzera!

Aurreko asteAN mikroorganismoak edukitako arrakasta ikusita eta ene irakurle fidelak ongi tratatu behar direla jakinda, aste hontako post-a ere mikroorganismoei burzkoa da… marketin!

Gaurkoan egunero jaten dugun yogurt-a izango dugu aipagai eta batez ere, hainbeste egur ematen diguten ACTIMEL santu horretaz hitzegingo dugu.

Zer egiten du ezberdin, yogurt bat Actimel batengatik? DANONEko produkzio buruak segituan esango liguke: “osasungarriagoa da”, DANONEk ordaindu dion zientzialari mertzenario batek: “L. Casei inmunitas dauka” esango luke eta DANONEk ordaindutako sasimediku batek: “gorputzeko defentsak obetzen ditu” erantzungo luke.

Bain a blog hau ez dago DANONEk patrozinatua (ezta nahi ere) eta beraz… dudan ipiniko ditugu, bai ACTIMEL eta bai L. Casei Inmunitas.

Irudia: ACTIMEL kuadrilla bat aberri egunean desfilatzen.

Yogurt bat egiteko bakteriak behar dira, esneari konposizioa aldatu eta yogurt bihurtzeko. Hau, Lactobacillus-ek egiten dute eta hauetarikoa da L.Casei Inmunitas (iada konturatuko zinenten “L.” horrek Lactobacillus esan nahi duela). Beraz yogurt GUZTIEK (bai… guztiek) dute L. Casei Inmunitas, ACTIMELak 4 aldiz gehiago ditu ordea! Bere prezioa bezalaxe! Beraz gorputzera yogurt arrunt batean baino 4 aldiz dosi gehiago lactobacillus iresten ditugu ACTIMEL batean. Yogurt-a irenstean, urdaileko azidoek L. Casei Inmunitak liseritzen dituzte, gorputzaren barrenera berauen SOILIK %0.1-a absorbituz.

Giza gorputzean BADAUDE Lactobacillus-ak soberan, hesteetan eta emakumeetan esklusiboa dena… baginan! Beraz ez da beharrezkoa gehiago irenstea. Eta irentsita ere %0.1-a soilik barneratzen dugu. Bestalde, “mejoran tus defensas” esatea erokeria bat da, izan ere “defentsa” horiek sistema inmunologikoaren ardura dira eta Lactobacillus-ak soilik hesteetako liseriketan parte hartzen dute.

EZ JAN ACTIMELIK, JAN YOGURT ARRUNTA, MERKEAGOA DA ETA!

Gizakiaren asmakizunik bikainena gurpila izan omen zela diote batzuek, beste batzuek matematika eta badira, sua izan zela diotenak. Baina Ekainaren lehen egun honetan, ene irakurle fidelok, gizakiaren asmakizunik garrantzitsuenaren jakitun izango zarete. Asmakizun honekin izakiak hegan egin zuen, komunikazioak obetu ziren eta bikotekidea bilatzen lagundu zuen, ez ez, ez naiz internet-az ari, ALKOHOLAz baizik.

Alkoholak hegan egin arazten digu, elkar komunikatzea erraztu eta oso gutxitan gertatzen den arren… bikotekidea bilatzen lagundu, beno! Bilatzen edo… baten batengana arrimatzeko bi potro ateratzen dizkigu.

Baina nola sortu zen alkohola? Nork egiten du? Zer gertatzen da ardo kupelen barruan, mahats zuku gozoa sartu eta denbora batera, ardo bikainak ateratzeko?

Kupelaren barruan badaude langile ñimiño batzuk, hain ñimiñoak zeren ez direnak ikusten: MIKROORGANISMOAK!

Irudia: Mikroorganismoa bat kupeletik ateratzen (www.kupela.com)

Hauek ere bizidunak dira, simpleagoak, baina bizidunak. Eta noski, bizidun oro bezala, jan egin behar dute. Mikroorganismoek ordea dieta oso bariatua izan ohi dute, dagoenean dagoena jan eta kitto! Guk mahatsa zanpatu ostean, mikroorganismoei azukreak ematen dizkiegu jateko, azukreek energia asko dute (horregatik gustatzen zaie hainbeste umeei), mikroorganismoek OXIGENOA hartu eta azukreekin nahastu ostean energia ugari lortzen dute (azukrea “erre” egiten dute, animaliek bezala), ondakin modura CO2 eta ura (H2O) sortuz. Modu honetara hazi eta ugaldu egiten dira, bizitza idiliko bat eramanez!

Gizakiak ordea, kupelarekin tranpatxo bat egiten die mikroorganismoei: OXIGENOA KENTZEN DIE kupela estaliz. Eta hemen hasten da festa! Oxigenorik ezean azukreak ezin dira “erre”, beste modu batetara jan beharra daude, eta mikroorganismoak adituak dira horretan! Azukreari oxigenoa nahastu beharrean, konposatu kimiko organiko bat nahasten die (azido laktikoa) eta honela energia lortuz (oxigenoarekin nahastean baino gutxiago, baina energia azken finean!). Erreakzio kimiko hau egitean ONDAKINAK sortzen dira eta ondakin miragarri hauetako bat da… bai! Asmatu duzu! ALKOHOLA edo bere izen zientifikoa: ETANOLa.

Beraz, alkoholdun edari bat egiteko behar duguna da… zuku bat (azukreak), kupel hermetiko bat eta mikroorganismoak.

Eta zer gertatzen da alkohola edaten dugunean? Hori hurrengo post-ean!!!!!

Diseinu prefektua omen du marrazoak, predatzaile perfektua omen da, historian zehar ez omen du aldaketarik jasan, perfektua baita.

Naturan ez dago ezer perfekturik!

Dokumental askotan irensten dugu marrazoaren perfekzioa, harrapari urtar definitiboa omen da. Baina… nik uste… blog hau marrazoari ere zenbait akats ateratzeko gai dela, atera eta noski! Ene irakurle fidelekin banatu!

Marrazo batek duen lehen arazoa, arnasa hartzeko MUGITU egin behar duela da. Inoiz marrazo batek erasotzen badigu, heldu gogor eta ez utzi mugitzen… ahal baduzue, noski! Nik uste, blog honen jarraitzaileek ahal dutela… ezta? Marrazoak “arnasteko” ura iragazi behar du bere brankiatatik, baina ez du mekanismorik ur hau aktiboki pompatzeko, beraz, etengabe mugitu behar du ura pasiboki brankiatatik igaroz, baita lo egiteko ere!

Bestetik, ez dute IGERI PUXIKARIK, hau arrain modernoen asmakizuna da. Puxika hau, arrainaren barne presioa aldatzeko da, flotabilitatea aldatuz eta ur zutabean gorantz edo beherantz egiteko. Marrazoek horren ordea, gibelean lipido ugari dituzte, funtzio bera dute baina inefektiboagoa da.

Azken “akatsa” isatsarena da, arrain arruntek isats “homozerkoa” dute (simetrikoa), marrazoek “heterozerkoa” (asimetrikoa). Marrazoen isatsaren goiko zatia luzeagoa da behekoa baino, azalera gehiago duenez ur gehiago hastintzen du eta igeriketa deskonpentsatu, horregatik marrazoek igeriketa ez da guztiz zuzena, muturra gorantza begira daukate.

Nathional Geografic, Discovery Channel… gezurtiak!

Irakurle gutxi dituen blog simple batek, honelako dokumentalistei gezurtero deitzea ere…

Ez da batere albiste ona Euskaldun txuletafagoentzat… haragia jatea ez baita barazkiak jatea bezain ekologikoa. Bai, bai… EKOLOGIKOA eta ez osasungarria, ez naiz hitzez nahastu.

Eta ene irakurle fidela, momentu honetan zeure buruan galdera hau ibiliko da bazterrak nahasten: “zergatik da ba barazkiak jatea haragia jatea baino ekologikoago?” … eta blog hau bere irakurle fidelen galderak erantzuteko jaioa delako, erantzun egingo diogu!

Energiak du zerikusia. Eduki dezagun esaldi hau buruan: “gaur egungo gizartean, pertsonarik ekologikoena, baliabide energetiko gutxien behar dituena da” Eta hemen zer ikusi ote du janariak?

Guk jaten dugun behi txuletak, energi kopuru bat du bere barnean almazenatua, arrazoi honengatik jaten baitugu, bere energia gure energia izan dadin! Baina nondik lortu du energia hau behiak? Ba belarra janez. Eta belarrak nondik lortu du energia? Ba… eguzkitik, FOTOSINTESIA deritzon prozesu bat eginez (soilik landare eta bakteria batzuek egin dezaketeena).

Beraz… eguzki energia belarrak hartzen du, behiak belarra jaten du eta guk behia, eguzki energiak bidaia hau egiten du, eguzkian sortu eta gure sagardotegietaraino! Baina arazotxo bat dago.

Eguzkitik belarrera ez doa energiaren %100-a, soilik (miseri bat dena) %10-a… hau da, % 90-a bidean galdu egiten da (bero moduan, erradiazioz…). Gauza bera gertatzen da belarretik behira doan energiarekin eta berriro, behitik guregana doan energiarekin.

Ikusten duzuenez, gure sabelera datorren azken eguzki energia oso oso oso urria, honek esan nahi du, behi bat hazitzea ASKO kostatzen dela, bidean energia asko galtzen baita. Are gehiago, gu beste izakiren baten elikagai baginake, hark ere oso energia gutxi lortuko luke eta zenbat eta elika katean gorago igo, orduan eta gutxiago. Konturatuko zineten, lehoietaz elikatzen den animalirik ez dela existitzen… ez da energetikoki errentzgarria!

Beraz… ekologikoagoa izan nahi baduzu, gastatu energia gutxiago eta egin zaitez bide batez begetariano, errentagarriagoa da eta inguruneak eskertuko dizu.

Oraingoan ere ene irakurle fidelak, zorionekoak zarete.

Post hau irakurri ostean, intsektuei buruz, inguruko edozeinek baino gehiago jakingo duzue, zuen kurrikulumean “entomologiari buruzko oinarrizko ezagupenak” ipini ahal izango duzue… eta dena musutruk!

Blog honen benetako balioa, EKOESTADISTICA-k neurtuko balu…

Entomologia: intsektuak aztertzen dituen zientzia.

Intsektuak: INSECTA ordeneko bizidunak, SEI anka eta kanpo eskeletoa dute.

Ondorengo lerroetan, insektu talde nagusiak (ez denak) identifikatzeko gidatxo bat idatziko dut (”de andar por casa”), beraz, betiko moduan… irakurtzen utzi nahi duenak… ederra galduko du!

Intsektu baten oinarrizko egitura, SEI anka pare eta BI hego pare dira. Hau OINARRIZKOA da, gero eboluzioan zehar hegoetan aldaketa batzuk eman dira (kopuruan, forman…), aldaketa hauengandik talde ezberdinak sortu dira eta guri identifikatzen lagunduko digu.

Koleopteroak (kakalardo, mokotarro, etab.): hego pare bat GOGORTU egin da, ELITRO izeneko egitura sendoak osatuz. Elitroen azpian hegoak tolesten dira eta hegan egin behar izan ezkero ireki egiten dira hegoak kanporatuz.

Lepidopteroak (tximeletak): hauetan hego pare biak batu egin dira, hego fin eta hauskorrak osatuz, sarritan kolore bizikoak eta zaletu asko dituztenak. Hegoak, EZKATA izeneko xafla mehez inguratzen dira. Espezie gautarrek, adibidez sitsek (polilla) iletxoak dituzte zaratarik ez ateratzeko hegan doazenenan.

Himenopteroak (erle, liztor, iñurri…): hauetan bi hego pareak tamaina beretsukoak bihurtu dira eta ia batera funtzionatzen dute, gainera, hegoak gardenak dira eta zain ugari dituzte. Iñurrietan erreginak eta kolonizatzaileek ezik, hegoak galdu dira.

Odonatuak (txitxiburduntzi edo marisorginak): hego biak berdinak dira, luzeak, oso maniobragarriak. begi oso garatuak dituzte eta isatsa oso luzea. Itxura primitiboena duten taldea da, orain milloika urte existitzen den taldea da eta beraien aintzindariek 50 cm inguru neurtzen zuten!

Dipteroak (euliak): hego pare bat atrofiatuta dute, ALTERIO izena hartzen duen egitura sortuz, hau, oreka mantentzeko erabiltzen dute.

Ea idatzitako oro praktikan ipintzen dezuten, bestela… TXINTXARRISFERAKO IRTENALKI ENTOMOLOGIKOA antolatu beharko dugu.

Izan zoriontsu!

Eta eskerrikasko ZORIONAK opa dizkidazuten eta ez dizkidazuten orori!

Sarritan ikusten ditugu animalia “simpleak”, nola jaio orduko badakiten janaria bilatzen, ugaltzen, komunikatzen… inongo entziklopediaren beharrik gabe. Ugaztunok, konplexuagoak izanik, IKASI egin behar dugu ez gara jakinda jaiotzen. Baina blog honen helburuetako bat, ene irakurle fidelen zerebroak martxan jartzea den, zenbait adibide ditut gizakiak memoria genetikoa duela baieztatzeko.
Urteak eta urteak ikasten pasa dugun jendearentzat noski, post hau irakurtzea ez da batere osasungarria animikoki, beraz… irakurtzen jarraitu nahi ez duenarentzat, orain da unea uzteko…

Oso ondo, irakurtzen jarraitzea aukeratu duzu… goazen ba!

Gure geneek, gure historia ebolutibo guztiaren informazioa gordetzen dute. Nolabait, informazioa hau gure garunera transferitzen da, horrek ematen digu ahalmena zenbait gauza IKASITA JAIOTZEKOA. Baina ez naiz ari negar egitea eta jatea bezalako portaerengatik, portaera konplexuagoengatik baizik.

Hona TOP 3-a.

1- Amari ehustea: ume jaio berri batik, gure behatza eskuan ipintzen badiogu, gogor ehusten dio. Oinetan ukitzen badugu berriz, oinetako behatzekin ehusten sahiatzen da, nahiz eta bipedoak izatearekin batera behatz hauek erabat afuntzionalak izan. Joera honen azalpena, gure arbaso iletsuan dago. Eme batek kumeak bere gainean eramaten ditu eta kumeak amaren gainetik ez badu erori nahi, bere ileari gogor ehutsi behar dio. Gure gaur egungo amek ez dute ilerik, baina beraien umetxoek badute memoria genetiko bat, non ile honi ehusteko esaten diena bertatik ez erortzeko.
2- Zuhaitzetik ez erortzea: nori ez zaio gertatu lo hartzera doala erortzen ari dela amets egin eta susto batez esnatzea? Guk ohe goxo batean egiten dugu lo, zoruan. Baina gure arbasoek ordea, zuhaitzen adarretan egiten zuten. Zuhaitzean lo dagoen bat, ez bada esnatzen erortzen ari dela nabarietzean hezur pare bat apurtzeko arriskuan legoke.
3- Zaratak: nori ez dio HOZKIRIA ematen labana batekin plater baten gainea “txirrrrrrrrrriiiiiiii….!!!!!” zarata ateratzea? Zarata honen oso antzekoa, karniboro haundi baten atzaparrek egiten dute harri baten gainean jartzen direnean. Karniboro haundi hauek izan ziren, gure arbasoen predatzaileak. Zarata txirriskari horrek, karniboro bat gertu dagoela gogorazten digu!

Txapa gehiegi barik, hone hemen gure MEMORIA GENETIKOAREN adibide soil batzuk. Jaiotzen gareneak badakigu gure amaren ileari ehutsi behar diogula ez erortzeko, zuahitzean lo egitea arriskutsua izan daitekeela eta haragijaleek soinu bereziak ateratzen dituztela.

Deitu diezaizkiogun INSTINTO edo PORTAERA, baina denen oinarrian gure arbasoentzat baliagarria zen informazioa dago gordea.

Udaberriaren lehen izpiekin batera, hor datoz afrika aldeko etorkin beltzak.

Beraien hegan egiteko moduagatik eta teilatupeko habiengatik bereiz ditzazkegu bisitari fidel hauek. Neguan jo zuten Afrika aldera, bero bila eta orain, inolako GPSrik gabe, berriro datoz gurera bikotekidea bilatu eta sexua praktikatzera eta nola ez… kumeak edukitzera!

Orokorrean hiru espezie ikusi ahal ditugu etxeko teilatupean harantz eta honantz, txioka eta hegaka. Hiru espezieak oso antzekoak dira, txikiak, beltzaranak eta hegan egiteko modu antzekoarekin. Hona hemen bereizteko gako batzuk.

ENARA, gazt: Golondrina (Hirundo rustica): bizkar aldea urdin iluna dute, aurpegiak “maskara” gorri bat (batez ere arrek) eta sabelalde zein lepo azpia zuria dute. Arretan batez ere, isats bikoitz luzea nabari da. Apaizek asko predikatu dute, enaren bidezko metaforak eginez, hauen esanetan, enarak urtero leku berdinean eta bikotekide berdinarekin habia egiten omen dute habia, bizi guztirako batzen omen dira.

Zientzialari batzuek mito hau ezabatu zuten, frogatxo bat eginez. Ar batzuei isatsa moztu eta beste batzuei ordezko isats handiago bat ipini zieten, ostean eme eta arrak banaka identifikatu zituzten, honela bakoitza norekin “ezkontzen” zen jakiteko. Emaitza harritzeko izango zen apaizentzat, izan ere, enara emeek isats luzeena zuten arrak aukeratu zituzten eta hau gutxi balitz noiznahi “adarrak” jartzen omen zizkien, beste isats handiagoko ar bat topatzen bazuten. Isatsa moztu zitzaien arrek ez zuten bikotekiderik bilatzen eta istas luzekoek aren oso bat zuten beraientzat!

ENARA AZPIZURIA, gazt: avión común (Delichon urbica): enararen oso antzekoa den arren (sabel lepo zuria, tamainua…), honek ez du “maskara” gorria, bizkar aldea oso beltza du eta isatsa hasten den gunea guztiz zuria da, gainera ez du isats handi nabarmenik.

SORBELTZA, gazt: vencejo (Apus apus): hau guztiz beltza da (mokoaren azpiko zenbait gune gris salbu), ez du itsas nabarmenik. Izaera guztiz hegalaria da, hilabeteak igaro ditzazke lurra ukitu gabe. Bere oinak erabat deformatuta daude, hormei juxtu juxtu zintzilikatzeko balio dute, ezin du oinez ibili! Bere hegalen luzeraren arabera bereiz dezakegu, gorputzaren baino handiagoa baitu.

Orain, ene irakurle fidelak, zuen etxeko lehiora atera eta ea identifikatzen dituzuen.

Eta jakin ezazue: ORNIOTOLOGIA, TELEBISTA BAINO DIBERTIGARRIAGOA ETA MERKEAGOA DA!

Eraman itzazue zuen seme-alabak txoriak identifikatzera!!!!

Izan ongi.

Gaurkoan superbibentzi gidatxo bat egingo dugu, oso gida praktikoa, geure bizitza salbatuko diguna egunen batean, beraz, ene irakurle fidela, aste honetan ere, nola ez… ZORTEKOA ZARA! Blog honen eman dituen zoriontasun momentuak, ecoestadistica bidez neurtzea baleude…

Imagina dezagun, basoan zaudela, ilunabarra, galduta, hotzez eta gosez. Bapatean, otso (Canis lupus) bakarti bat agertzen zaizu aurrean, hortzak erakutsiz, erasotzeko prest.

Ez izutu! Lehenik eta behin jakin behar duguna da, hargijale-harrapari batek, oso zihur egon behar duela bere biktimari erasotzeko. Hau da, zihur egon behar du 100%-ean, bere biktima ez dela defendituko. Pentsa dezagun biktima defenditu egiten dela eta harrapariari oinean zauri txiki bat egiten diola, harraparia (kasu honetan otsoa) ez da horregatik hilko, baina ezingo du ehizatu, zeren ezingo baitu askatasun osoz korri egin.

Ezin badu ehizatu, ez dauka janaririk eta goseak hil daiteke.

Irudia: www.anipedia.net

Harrapari batek, ezin du esginze, hezur apurketa edo ehizatzeko ahalmena egun batzuta mugatu diezaioken harriskurik hartu. Gosez hil baidaiteke.

Ez da arraroa beraz, harrapari orok, animali, txiki, zahar edo gaixoei erasotzea, hauek baitiran defentsa gutxienak dituztenak, harrapatzeko errazak dira.

Berriro gure goera extremis-era bueltatuz, otsoa erasotzeko prest, bere aurrean du, bi anken gainean dabilen izaki mehe, ile gutxikoa, adarrik gabea, atzaparrik gabea… erraza harrapatzeko! Momentu honetan, irakurle fidela, otsoari erakutsi egin behar diogu, gu harrapatzeak arazoak emango dizkiola eta agian ez dela komenigarria gu ehizatzen saiatzea. Horretarako, hasi garrasika, atera zarata, egin salto, erakutsi sano gaudela, geure burua defenditzeko gai garela eta otsoa ez bada oso gose… segituan alde egingo du, beste arkume, txiki, ahul eta xamur baten bila.

Harrapariari, lau egun geldirik egotea behartzen dion EDOZEIN zauri edo arazok, bere heriotza ekarri liezaioke, beraz, ez ditu edozela harriskuak hartuko.

Izan ongi, irakurle fidela!

Behin baino gehigotan egin didate galdera hau, zein da animaliarik inteligenteena? Erantzun erreza (nahiz eta sinistea zaila izan), animalirarik inteligenteena Homo Sapiens da (gizakia), ostean beste galdera etortzen da:”baina, gizakia kenduta?” Honek zailatsun gehixeago du.

Nere uste apalean, abere batek intelegentzia maila bat eduki dezan, haragijale-oredatzailea izan behar du. Predatzaile-haragijale batek, bere jakia: atzeman, bilatu, ehizatu, garraiatu eta jan egin behar du. Belarra jateaz bizi den ardi batek adibidez, soilik burua jeitsi eta jan besterik ez du egin behar, tarteka noski, inguruan predatzaile-haragijalerik ba ote dabilen ikusiz.

Irudia: www.calvida.com

Bizimodu hauek, zerebro mota ezberdina garatzera ekarri dute, haragijale-predatzaileak erabakiak azkar eta ongi hartu behar ditum afaldu nahi badu behintzat. Belar jaleak ordea ez dauka erabaki traszendentalik hartu beharrik bazkatzeko eta bere garuna, ba… simpleagoa izan hoi da.

Abere baten inteligentziaren hurbilketa bat egiteko, formula simple bat erabiltzen da (zerebroaren tamaina erlatiboa): zerebroaren pisua/gorputzaren pisua, honen balioa zenbat eta handiagoa, abereak zerebro garapen handiagoa du, hau da, inteligenteagoa da.

Hona hemen munduko lehen hiru inteligenteenak zerebroaren tamainu erlatiboa ikusita:
1- Gizakia
2- Izurdea
3- Txinpantzea

Harrituta, ezta??????